Logudorese

Traduzione a cura di Mario Puddu

Carta de logu de sa Repúbblica de Sardigna

Istérrida

In su caminu longu de s’istória, cun sa virtude de s’amore e chirchendhe sa veridade, sa resone, s’indipendhéntzia, punnendhe a sa libbertade, a su benèssere e dignidade personale e colletiva, su pópulu sardu lompet como a si fàghere a Repúbblica, in su Mundhu e a cara a su Mundhu.

Resurtadu de custu caminu est sa Natzione sarda de oe.

Una Natzione pluralista, vària, epuru única e unitària.

Una Natzione totu intro de su presente, ma arraighinada in s’istória e abberta a su benidore sou.

Una Natzione acasazadora, triballante, istudiosa, tzérrima, animosa.

Una Natzione chi no si arrimat cuntenta ma punnat cun determinu a si mezorare.

Una Natzione chi si assabeschet de sa personalidade sua e de fàghere parte de s’Umanidade e de totu su Mundhu.

Una Natzione chi cumprendhet chi sa fortza de sos Sardos est in sa soberania [e unidade] de su pópulu, in sa capatzidade de totu sas pessones a leare parte cun fàghere virtudosu a sa vida púbblica pro chi bincat e sigat cun firmesa un’órdine rispetosu de sas libbertades personales e de sos diritos colletivos.

Custu est cantu nos imparat s’ammentu e memória de mamas e babbos nostros, de sos sacrifítzios issoro, de sas òperas bonas chi ant fatu, de s’amore chi ant tentu pro sa Sardigna.

Nois, pro cussu, como aprovamus custa Carta noa de Logu pro onorare sa tarea e afainu istóricu in d-un’ideale de libbertade e benèssere passadu, presente e benidore de totu sas pessones in Sardigna.

Nois como aprovamus custa Carta noa de Logu pedindhe a donzi pessone de la costoire in su coro e difèndhere in e cun sas òperas, e mezorare pro chi serbat a fàghere menzus e prus fortes sa libbertade, su benèssere, sa resone e dignidade de totus e de donzunu.

Nois como aprovamus custa Carta noa de Logu pro chi, punnendhe a una cultura civile noa, ómines e féminas in Sardigna iscant/ischemus moderare e iscontroriare/currèzere sa mannosia, sa prepoténtzia, sa corrutzione, su malugoro, e iscant/ischemus contivizare menzus sa bonidade, sa paghe, s’onestade, sa coperatzione.

Nois como aprovamus custa Carta noa de Logu pro chi sa Repúbblica de Sardigna potat èssere, cun sa definitzione de sos diritos e doveres seguros e cundivisos, logu de serenidade, assentu e seguresa, chi donzi pessone potat pessare a fàghere frorire e fàghere frutare sas [menzus] capatzidades suas, mezorare sas cunditziones de vida materiale e ispirituale, fàghere una vida rica de dignidade e [menzus] possibbilidades.

Nois, sa Natzione sarda, oe, cun custa Carta noa de Logu nos faghimus a Repúbblica de Sardigna.

 

Sa Repúbblica de Sardigna

Sa Natzione

Artículu 1

Su pópulu sardu, líbberu assótziu de totu sas pessones chi tenent sa residéntzia in Sardigna e/o in sas ísulas suas fintzas istèndheche fora est su fundhamentu de sa Natzione Sarda, unione de pessones, culturas e territóriu.

Sa sovranidade est de su pópulu, chi la manizat comente est dispostu/istabbilidu in custa Carta noa de Logu.

Su pópulu sardu, pro assegurare:

  • s’unione colletiva sua ponindhe a fundhamentu sa responsabbilidade, su bonu chèrrere e su rispetu de pare a pare;
  • sa libbertade e su bonu istare de sa zente;
  • sa demogratzia;
  • s’indipendhéntzia de sa Sardigna;
  • su vínculu culturale e istitutzionale cun s’Europa cun s’ànimu de una solidariedade federalista;
  • su (menzus) benidore de sas generatziones noas,

si costituit in Repúbblica de Sardigna, cuncordada comente disponet in custa Carta noa de Logu.

 

Artículu 2

Sa Repúbblica de Sardigna cun s’ordinamentu de s’Istadu assegurat su rispetu de su princípiu de libbertade, de solidariedade amiga e azudu torradu, de uguagliàntzia de fronte a sa leze, de uguagliàntzia tra ómines e féminas, de su bonu chèrrere e azudu colletivu, parte essentziale de s’identidade sua.

Sa Repúbblica de Sardigna tenet coment’e iscopu sou prus mannu su mezoramentu de sas cunditziones culturales e materiales de sa zente e depet regulare donzi atu sou cun cust’iscopu.

Sas lezes sunt fundhamentu e límite de s’atividade de sa Repúbblica.

 

Artículu 3

Sunt territóriu de s’Istadu s’ísula de Sardigna cun totu sas ísulas suas.

 

Artículu 4

Sas limbas natzionales de sa Sardigna sunt su sardu, su corsicanu de Sardigna, su tabbarchinu e su saligheresu.

Provisoriamente s’italianu e su sardu si manizant coment’e limbas uficiales natzionales, s’inglesu coment’e limba uficiale internatzionale.

Sas limbas uficiales definitivas s’ant a seberare a referendum costitutzionale.

Calesisiat su resurtadu de custu referendum, a sas limbas natzionales benit a donzi modu garantidu s’amparu culturale.

 

Artículu 5

Sa bandhera e s’innu natzionale de sa Repúbblica de Sardigna si detzidint cun referendum costitutzionale.

 

Artículu 6

S’istadu amparat sa libbertade religiosa.

Peruna cunfessione religiosa podet èssere cussiderada religione de sa Repúbblica.

Su professare una fide religiosa e fàghere parte de un’assótziu religiosu no podet èssere motivu pro limitare sos diritos de sa pessone o sa capacidade giurídica de s’assótziu.

Est controida donzi cunfessione religiosa chi rechedit cumportamentos e atividades contràrios a sos diritos fundhamentales de sa pessone o a iscuncordu cun s’ordinamentu de s’istadu.

 

Artículu 7

Sa Repúbblica de Sardigna no atacat gherra a peruna àtera natzione e ne àteru pópulu.

Leat parte a sas alleàntzias internatzionales útiles pro muntènnere sa paghe e pro difesa.

Organizat una fortza militare, solu a iscopu de lezítima difesa, pro su rispetu de sos diritos e de su lezítimu torracontu de sos Sardos e po leare parte a sas alleàntzias internatzionales pro sa paghe e sa coperatzione internatzionale.

Sa Repúbblica de Sardigna organizat puru una fortza sua de seguresa púbblica po difesa sua po s’averguamentu de su territóriu, sa seguresa de sa zente, su rispetu de sas lezes de sa Repúbblica.

Sa Repúbblica de Sardigna favorit e leat s’initziativa pro superare in manera negotziale e diplomàtica iscóntrios e iscórrios internatzionales e azuat sas organizatziones internatzionales de azudu a sas vítimas de sas gherras.

 

Artículu 8

Sa Repúbblica amparat a avalorat su logu e su patrimóniu naturale, culturale, istóricu, artísticu e materiale de sa Natzione sarda.

 

Diritos de fundhamentu

Artículu 9

Sa Repúbblica amparat sa dignidade de sa pessone.

Donzunu tenet diritu de triballare, a seberare libberamente unu triballu, a triballare in cunditziones zustas e bonas, a s’amparu contr’a sa disocupatzione.

Donzunu tenet diritu a sa matessi paga po su matessi triballu, a una paga proportzionada a misura de su tantu e calidade de su triballu chi faghet, una paga zusta, chi assigurat a isse e a sa famíglia un’esisténtzia digna de sa pessone, si est netzessàriu fintzas cun àteru provedimentu de amparu sociale in prus.

Su triballadore dipendhente tenet diritu a su pasu de sa chida e a sas fèrias de s’annu pagadas e de gosare chentza farta.

Donzunu tenet diritu de àere tempus líbberu e a su pasu, de fàghere atividade isportiva, de turismu o de ispassu pro una personalidade cumprida e su benèssere físicu e mentale.

 

Artículu 10

Totugantos sunt uguales pro sa leze.

Sas lezes assegurant chi sa natzionalidade, sa ratza, su sessu, sa cunditzione sociale, sas costumas, sa fide religiosa, sas cunvintziones políticas, sa disabbilidade física o mentale no detérminent in peruna manera unu tratamentu a dannu de sa pessone.

Donzi pessone tenet su diritu chi sos òrganos de s’Istadu no la tratent a brétiu in manera arbitrària ma segundhu su printzípiu de sa bona fide.

 

Artículu 11

Donzi pessone tenet su diritu a sa vida, a sa libbertadi, a sa sincheresa física e a sa seguresa, a sa sanidade, a su sistema sanitàriu e a sas curas fintzas si no tenet disponibbilidade de benes.

A neune si podet tocare sa vida, s’identidade, su númene, sa capacidade giurídica, sa citadinàntzia, sa libbertade de si manifestare, de si mòvere, de albítriu/initziativa in s’economia, in sa cultura e in sa sotziedade.

 

Artículu 12

In su territóriu de sa Repúbblica de Sardigna peruna pessone podet èssere tenta in cunditziones de iscravidúdine e ne de serbidoria / tzerachia de peruna zenia.

Sa libbertade personale, in totu sas bisuras suas, e su domicíliu, no si podent tocare, salvu cantu est tassativamente istabbilidu cun leze apostadamente aprovada.

Sa pena de morte e s’ergàstulu sunt controidos.

 

Artículu 13

Donzi pessone tenet su diritu de intrare a, o de essire de, su territóriu natzionale, de s’ispostare, de bi istare o fàghere abbitu chentza límites, fatos salvos sos óbbrigos e doveres istabbilidos cun sa leze.

Sa leze istabbilit in ite s’Autoridade Giuditziària o de Púbblica Seguresa o Sanitària podent dispònnere límites a su godimentu de custu diritu.

Sa Repúbblica garantit sa continuidade territoriale intro e fora de su territóriu sou coment’e cunditzione de su diritu de sos citadinos a s’ispostare e princípiu de unidade económica e sociale fintzas cun sos àteros Istados de s’Unione Europea.

 

Artículu 14

Donzi pessone est líbbera de si cojare o fàghere unione civile cunforma a cantu istabbilit sa leze.

Sa Repúbblica amparat sa famíllia in cantu printzipale formatzione sociale e educativa de s’Istadu/sa Natzione.

 

Artículu 15

Sa Repúbblica amparat sa libbertade educativa e assegurat sas cunditziones po s’isvilupu intreu de sa pessone, de sa cunditzione de criadura a sa cunditzione de mannu.

Sa Repúbblica riconnoschet e avalorat sa funtzione de donzi istitutzione educativa, iscolàstica e de formatzione púbblica e privada.

A chie lu méritat, fintzas si no tenet disponibbilidade de benes, li garantit sas formas prus artas de educatzione e istrutzione.

Sa Repúbblica amparat sa sincheresa e s’isvilupu/créschida de sos minores.

 

Artículu 16

Sa Repúbblica amparat sa propriedade privada in sa manera prevista cun sa leze.

Pro chistiones de isprópiu o àteru límite istabbilidu cun leze si depet a su propietàriu un’indennizu segundhu su valore [chi est currendho] in su mercadu [natzionale] de su bene ispropiadu, salvu candho, comente est istabbilidu cun leze, su propietàriu est depidore.

[Ojamomia “Equitalia”! Atentzione inoghe, ca s’autoridade giuditziària ponet a s’incantu benes pro unu valore bassu e no de mercadu, namus a sa fuliada, mancari cun sos corbos aprofitadores preparados e prontos a ndhe aprofitare! Proite s’Istadu fintzas pro si pagare e unu dépidu no lu ponet a base de mercadu?]

 

Artículu 17

Sa libbertade de initziativa in s’economia est assigurada in totu sas formas: de professione, de atividade económica privada, triballu in sa púbblica amministratzione e cun privados.

Sos triballadores tenent su diritu de si aunire/assortire e fàghere assótziu pro amparu de su torracontu issoro. Donzi cuntrastu o iscórriu in chistiones de triballu cheret azustadu chirchendhe un’acórdiu tra sas partes interessadas.

Est asseguradu su diritu de iscioperare, reguladu cun leze.

S’atividade económica no si podet fàghere a iscuncordu cun s’utilidade sociale o cun dannu a sa seguresa, a sa libbertade e a sa dignidade umana. Sa leze detérminat sos programmas e sos controllos chi serbint pro chi s’atividade económica púbblica e privada siat incarrerada e cordinada pro su bene sociale.

 

Artículu 18

Donzi pessone tenet su diritu de si assotziare e abbojare libberamente cun àteras, chentza autorizatzione, in logu púbblicu e privadu.

Mescamente, donzi pessone tenet su diritu de si assotziare e fàghere partidu o movimentu políticu chi ànimant sa vida demogràtica de s’Istadu.

Sa leze régulat s’impreu de unu logu púbblicu.

Sunt controidos sos assótzios chi tenent un’iscopu punidu cun leze penale.

Sunt controidos sos assótzios chi cun iscopu políticu si faghent una organizatzione de zenia militare.

Sa leze controit e punit sos assótzios chi tenent iscopu políticu contràriu a sos diritos de sa pessone istabbilidos in custa Carta noa de Logu.

 

Artículu 19

Donzi pessone tenet su diritu de manifestare libberamente su pessamentu sou e ideas suas in manera faedhada, iscrita o figurada, calesisiat su médiu de difusione.

Sa comunicatzione est líbbera e no est suzeta a autorizatzione e ne a censura.

Sa leze amparat e difendhet s’onorabbilidade, sa credibbilidade e sa vida privada de sa pessone.

 

Artículu 20

Totu sos citadinos chi ant lómpidu s’edade istabbilida cun leze sunt eletores.

Su votu est [oguale], líbberu, personale e segretu.

Su diritu de votu no podet èssere limitadu si no in cantu est previstu cun leze pro motivu grave istraordinàriu.

 

Artículu 21

A peruna pessone podet èssere negadu su giúdice sou naturale istabbilidu cun leze.

Donzi pessone tenet diritu a èssere informada in tempus chi la sunt imbistighendhe.

Sa leze istabbilit si e candho s’Autoridade Giuditziària podet impresonare una pessone, o li podet compidare su domicíliu, e no lu podet detzídere su giúdice monocràticu de averguare sos benes chi tenet.

Sa leze istabbilit sa durada màssima de su protzessu, de s’istrutória a sa senténtzia definitiva.

 

Artículu 22

Donzi ofesa materiale o morale a sa pessone imbistigada o arrestada est controida.

Sa leze istabbilit sa durada màssima de s’imbistigamentu e de sa presonia.

 

Artículu 23

Donzi pessone tenet su diritu a si difèndhere in donzi gradu de su gudítziu e in donzi pasia de su protzessu. S’Istadu assegurat sa difesa a sa pessone chi no tenet benes segundhu cantu est istabbilidu cun leze.

Donzi pessone tenet su diritu de citare a giudítziu pro amparu de sos diritos suos e de s’interessu sou, salvu sa possibbilidade de azustare sas diferéntzias in àtera manera prevista in s’ordinamentu.

 

Artículu 24

Sa responsabbilidade penale est personale.

Sa leze régulat s’echilíbbriu tra acusa e difesa in totu sas pasias de su procedimentu giuditziàriu.

Solu sa senténtzia definitiva podet tocare s’onorabbilidade de sa pessone.

A sa pessone no si li podet betare pena in dinari e ne limitare sa libbertade personale si no in base a sa leze.

 

Artículu 25

Sa leze no tenet balia retroativa salvu candho su ius seperveniens est prus a favore.

Nemos podet èssere processau o cundennau po unu fatu chi a su momentu de su giudítziu no est reatu.

 

Doveres de su citadinu

Artículu 26

Donzi citadinu tenet su dovere:

  1. de contribbuire cun su triballu a sa richesa de sa Natzione;
  2. de pagare sos contribbutos istabbilidos cun sa leze cufromma a sa capatzidade contribbutiva;
  3. de connòschere e rispetare sas lezes de s’Istadu/sa Repúbblica;
  4. de contribbuire a difèndhere s’Istadu/sa Repúbblica comente est istabbilidu cun leze;
  5. de contribbuire a sa seguresa de s’Istadu/sa Repúbblica comente est istabbilidu cun leze;
  6. de amparare sos minores comente est istabbilidu cun leze;
  7. de contribbuire a s’educatzione de sos zòvanos comente est istabbilidu cun leze;
  8. de contribbuire a s’amparu de sa salude;
  9. de contribbuire a s’amparu de su logu naturale e de sos benes culturales;
  10. de contribbuire a sa protetzione civile comente est istabbilidu cun leze.

 

Artículu 27

Sa leze punit su citadinu chi no faghet su dovere sou e no rispetat sos diritos istabbilidos in custa Carta noa de Logu segundhu s’ordinamentu de s’Istadu.

 

Istrutura de s’Istadu

Artículu 28

Sa Repúbblica de Sardigna est ordinada in Istadu, Regiones e Comunas e sa leze ndhe istabbilit su raportu interpare.

 

Artículu 29

Cun referendum costitutzionale su Pópulu sardu detzidit s’ispartzidura e atribbutzione de sas cumpeténtzias e funtziones inter Istadu, Regiones e Comunas, segundhu su princípiu de sa sussidiariedade e collabboratzione.

 

Artículu 30

A donzi modu sunt funtziones de s’Istadu: sa giustítzia, sa moneda, sa difesa, sa política èstera e sos raportos internatzionales, sos trasportos natzionales e internatzionales, sa disciplina fiscale natzionale, sas infrastruturas natzionales, su patrimóniu archeológicu, artísticu e culturale natzionale, su sistema formativu e educativu púbblicu, sa chirca iscientífica, sa sanidade, s’ambiente naturale e prus in generale su logu, su turismu, s’ordinamentu civile e sas professiones.

 

Artículu 31

Sas Regiones sunt istitutziones de guvernu de sas regiones geogràficas e si formant cun s’unione de sas Comunas segundhu cantu est istabbilidu cun leze.

Sos òrganos de guvernu de sas Regiones sunt de segundhu livellu; los faghent a eletzione direta sos síndhigos de sas Comunas chi ndhe faghent parte.

 

Artículu 32

Sas Comunas sunt s’organismu mínimu fundhamentale de s’Istadu. Régulant s’atividade issoro a norma de Istatutu fatu cuncordu cun sas lezes de sa Repúbblica.

 

Sas istitutziones

Su Presidente de sa Repúbblica

Artículu 33

Su Presidente de sa Repúbblica rapresentat sa Natzione sarda.

Benit eletu a sufràgiu universale donzi chimbe annos unu citadinu de assumancus trinta annos lómpidos.

Est Presidente de su Cossizu de Difesa e Cumandhante de sas Fortzas armadas.

Est Presidente de su Cossizu de Zustítzia e ndhe organizat s’atividade comente est istabbilidu cun leze.

Incàrrigat su Presidente/Primu Ministru de su Cossizu eletu/Guvernu.

Leat su postu de su Presidente de su Cossizu/Guvernu eletu candho custu benit mancu po morte, impedimentu o àtera càusa, e muntenet s’incàrrigu fintzas a sa data de sas votatziones noas dispostas intro de sos ses meses imbenientes.

Retzit su zuramentu de su Cossizu/Guvernu eletu e de sos Ministros.

Cònvocat sa prima riunione de su Parlamentu apustis de s’eletzione pro su zuramentu de sos Parlamentares/Deputados.

Si li podet leare s’incàrrigu cun leze de su Parlamentu apostadamente aprovada a motivu de traitoria, disabbilidade o farta de dignidade. Sa leze de rèvoca l’aprovat su Parlamentu cun magioràntzia de chimbe sestos.

 

Su Guvernu

Artículu 34

Su Cossizu de sos Ministros est s’òrganu de su guvernu de sa Repúbblica.

Lu cumponent su Primu Ministru e sos Ministros.

 

Artículu 35

Su Primu Ministru est eletu a sufràgiu universale donzi bàtoro annos.

L’incàrrigat su Presidente de sa Repúbblica.

Faghet su zuramentu de rispetare sa Carta noa de Logu in dainanti de su Presidente de sa Repúbblica.

Incarrerat sa política de su Guvernu e ndh’est responsàbbile.

Nóminat e rèvocat sos Ministros comente est previstu cun leze.

Nóminat e rèvocat sos Capos superiores de s’Amministratzione istatale in totu su cuncordu e ispartzidura comente est istabbilidu cun leze.

Nóminat sos rapresentantes de sa Repúbblica in sos Organismos internatzionales.

Nóminat su Presidente de sa Banca centrale, su Capu de sas Fortzas armadas, su Capu de sa politzia, su Capu de sos servítzios de seguresa, sos Ambassadores.

Podet faedhare a su Parlamentu e podet pedire de lu convocare.

No faghet parte de su Parlamentu.

Su Primu Ministru e sos Ministros leant parte a sos triballos de su Parlamentu ma chentza diritu de votu e lu depent fàghere donzi borta chi lu disponet su Presidente de s’Assemblea.

A su Primu Ministru si li podet ritirare s’incàrrigu pro traitoria, disabbilidade o farta de dignidade.

Su decretu de rèvoca est de su Presidente de sa Repúbblica cufromma a sa senténtzia de sa Corte Suprema chi cumprit sa procedura incarrerada cun votu de su Parlamentu.

 

Artículu 36

Sos Ministros los incàrrigat su Primu Ministru.

Innantis de intrare in funtzione faghent zuramentu in cara de su Presidente de sa Repúbblica.

Sunt responsàbbiles de sa política e de s’amministratzione de su Ministeru chi lis at intregadu su Primu Ministru.

In contràriu a su síngulu Ministru su Parlamentu podet votare motziones de rèvoca de s’incàrrigu e su Primu Ministru dichiarat sas intentziones suas a su Parlamentu. Si su primu Ministru cunfirmat sa fidúcia sua a su Ministru isfiduciau su Parlamentu faghet una segundha votatzione e si sa motzione benit aprovada torra su Ministru depet èssere cambiadu.

 

Artículu 37

Su Primu Ministru cònvocat su Cossizu de sos Ministros e li proponet s’órdine de sas chistiones.

Su Cossizu aprovat decretos urzentes comente est istabbilidu cun leze.

Aprovat sos Regulamentos e provedimentos de programmatzione de s’Istadu.

Aprovat sa proposta de Bilànciu de s’Istadu de presentare in Parlamentu po l’aprovare.

Aprovat sas propostas de leze chi su Primu Ministru presentat pro las aprovare su Parlamentu.

Proponet a su Parlamentu sa dichiaratzione de netzessidade apretosa e de istadu de gherra.

 

Su Parlamentu

Artículu 38

Su Parlamentu est cumpostu de otanta Deputados, eletos donzi bàtoro annos a sufràgiu universale, chi siant citadinos chi ant lómpidu s’edade de mannos pro èssere eletores.

Sa leze istabbilit proite unu citadinu no podet èssere eletu. A donzi modu, perunu deputadu eletu, tenindhe àteru incàrrigu o tenindhe una líbbera professione, podet èssere obbrigadu a si pònnere in aspetativa o irbandhonare sa professione.

Pro su mandhatu parlamentare, sa leze istabbilit s’indennidade chi no andhat summada cun àteru rédditu [???].

Sa leze istabbilit sa forma e sa suma de s’ispesa de indennizare a sos eletos.

 

Artículu 39

Su Parlamentu:
1. preparat e aprovat sas lezes de s’Istadu;

  1. istabbilit sos tribbutos cun critériu progressivu;
  2. aprovat su Bilànciu annuale e pluriennale de s’Istadu;
  3. autorizat sos préstidos;
  4. ratíficat cun lei tratados e acórdios internatzionales;
  5. aprontat sa proposta de leze po s’ispartzidura de sas cumpeténtzias tra Istadu, Regiones e Comunas e su cuncordu de custos entes, de pònnere a votatziones cun referendum costitutzionale.
  6. incarrerat sa procedura de incriminatzione po traitoria, disabbilidade o farta de dignidade de su Primu Ministru;
  7. cuncedit cun leze s’annistia e iscontu de pena;
  8. dichiarat s’istadu de gherra e de necessidade apretosa;

 

Artículu 40

Sa data de s’eletzione de su Primu Ministru e de su Parlamentu non depent èssere sa matessi.

Su Parlamentu si riunit a óbbrigu su primu lunis de su mese de zennarzu e su primu lunis de su mese de làmpadas. Su Presidente de sa Repúbblica podet convocare su Parlamentu pro motivu istraordinàriu. Su Primu Ministru podet pedire a su Presidente de su Parlamentu de convocare su Parlamentu pro chistiones e argumentos precisos. Su Presidente cònvocat su Parlamentu intro de sas sete dies imbenientes.

 

Artículu 41

Sos Deputados no los podet incriminare s’Autoridade giuditziària chentza s’autorizatzione de su Parlamentu. A donzi modu, perunu Deputadu depet èssere incriminadu pro su votu sou e ne pro sas opiniones suas acraridas in s’esercítziu de su mandhatu sou.

 

Artículu 42

Su Parlamentu votat a unu de sos Deputados a Presidente de s’Assemblea e s’Ufíciu de Presidéntzia.

Su Parlamentu aprovat, a magioràntzia assoluta, su Regulamentu chi disciplinat su funtzionamentu sou. Su Regulamentu istabbilit sa procedura de aprovatzione de sas lezes.

 

Artículu 43

Podent propònnere lezes donzi síngulu Deputadu, su Primu Ministru e su Pópulu.

S’initziativa legislativa de su pópulu rechedit unu testu de proposta cun sa firma de assumancu su deghe pro chentu de sos eletores, o sinono cun sa firma de unu tertzu de sos Síndhigos.

Sos Decretos urzentes de su Cossizu de sos Ministros sunt postos in discussione pro s’aprovatzione de su Parlamentu intro de trinta dies de s’intrada in vigore.

 

Artículu 44

Su Presidente de sa Repúbblica, cun proposta de sa Corte Suprema, ponet su Veto a sas propostas de leze chi víolant sa Carta noa de Logu.

Sas lezes intrant in vigore a s’ora de sa pubblicatzione.

Sa leze régulat su modu de sa pubblicatzione.

Artículu 45

Una leze aprovada in Parlamentu si ponet a votatzione cun referendum populare candho lu pedit assumancu su deghe pro chentu de sos eletores o su Primu Ministru.

Su referendum no tenet valore si no votat assumancu su tresunu de sos eletores.

Sa magioràntzia, in matéria posta a referendum, si càrculat in base a sos votos vàlidos.

No si podet fàghere referendum pro lezes tribbutàrias o aprovatzione de Bilànciu. Sa leze régulat sa procedura pro fàghere referendum.

Su referendum costitutzionale chi pertocat s’ispartzidura de sa Repúbblica in entes (Istadu, Regiones, Comunas) si depet fàghere intro de chentu vinti dies dae s’intrada in funtzione de su primu Parlamentu de custa Carta noa de Logu.

Su tresunu de sas Comunas podent pedire cun sa frimma de sos Síndhigos issoro su referendum pro aprovare propostas de leze.

 

Artículu 46

Sos bilàncios preventivos e consuntivos de s’Istadu benint aprovados annu cun annu cun sas intradas a paris cun sas essidas.

S’Istadu si podet indepidare pro políticas suas de investimentu e irvilupu, ma sempre in manera cuncorda e possíbbile cun su Bilànciu.

Su Parlamentu no podet aprovare peruna norma de leze chi rechedit ispesa chentza disponibbilidade finantziària in su Bilànciu de s’Istadu.

S’aprovatzione de normas chi rechedint ispesa chentza disponibbilidade in Bilànciu cumportat su lissentziamentu de su Parlamentu cun Decretu de su Presidente de sa Repúbblica intro de sete dies chi sa Ragioneria Generale certíficat sa farta de disponibbilidade finantziària in su Bilànciu.

 

Sa Magistradura

Artículu 47

Sa giustítzia benit amministrada in númene de su Pópulu.

Sos Giúdices sunt suzetos solu a sa leze.

Sa Magistradura est unu ordinamentu indipendhente, distintu e abbandha de donzi àteru podere.

Sa leze assegurat s’echilíbbriu tra sos poderes de s’acusa e sos diritos de sa difesa in totu sas pasias de su procedimentu giuditziàriu.

Sa leze régulat sa procedura pro acrarire s’errore giuditziàriu in totu sas pasias de su processu.

 

Artículu 48

Sa Magistradura chi imbístigat e sa Magistradura chi giúdicat tenent funtzione e carriera distinta, separada, e faent s’atividade issoro in logos distintos e separados.

Donzi citadinu podet sinnalare abbusos de Magistrados a su Presidente de sa Repúbblica, chi tenet s’óbbrigu de ndhe interessare su Cossizu de Giustítzia: custu in propósitu si dichiarat a tempus e manera chi istabbilit sa leze.

Sa funtzione giurisditzionale la tenent Magistrados ordinàrios istituidos e regulados cun normas de ordinamentu giuditziàriu.

 

Artículu 49

Est controidu a istituire/pònnere giúdices istraordinàrios o ispeciales. In sos òrganos giuditziàrios ordinàrios si podent istituire setziones ispecializadas pro matérias distintas, fintzas ponindhe citadinos adatos mancari no siant magistrados.

 

Artículu 50

Su Cossizu de Giustítzia est s’òrganu de guvernu de sa Magistradura. Su Cossizu de Giustítzia si cumponet cun deghe Magistrados, eletos donzi tres annos a votatzione de sos Magistrados de totu sa Repúbblica, chi tenzant prus de deghe annos de esercítziu, e de deghe Avocados, eletos cun votatzione de sos Avocados de totu sa Sardigna cun prus de deghe annos de esercítziu.

Est Presidente de su Cossizu de Giustítzia su Presidente de sa Repúbblica chi ndhe faghet parte pro diritu.

 

Artículu 51

Su Procuradore Generale de s’Istadu faghet parte pro diritu de su Cossizu de Giustítzia.

Su Procuradore Generale de s’Istadu e su Presidente de sa Corte de Cassatzione los sèberat su Parlamentu in d-una trinca de Magistrados chi li proponet su Cossizu de Giustítzia. Los nóminat su Presidente de sa Repúbblica pro sete annos de incàrrigu chi no si daet una segundha borta.

 

Artículu 52

A sos ruolos de sa Magistradura s’intrat a cuncursu púbblicu.

Tocat a su Cossizu de Giustítzia, cunforma a s’ordinamentu giuditziàriu, s’assuntzione, s’incàrrigu, su trasferimentu, sa promotzione e su provedimentu disciplinare chi pertocant sos Magistrados.

Si su Cossizu no leat provedimentos a dovere su Presidente de sa Repúbblica pedit a su Parlamentu de lissentziare su Cossizu de Giustítzia e fàghere eletziones noas. Su Parlamentu detzidit in méritu a magioràntzia de s’otanta pro chentu. Sa proposta de lissentziare su Cossizu de Giustítzia podet èssere posta a referendum si lu pedit su tresunu de su Parlamentu.

 

Artículu 53

Sa leze istabbilit s’istrutura e s’organizatzione geràrchica e territoriale de su sistema giuditziàriu de sa Repúbblica.


Sa Corte Suprema

Artículu 54

Sa Corte Suprema est formada de noe cumponentes: tres los nóminat su Parlamentu, tres su Presidente de sa Repúbblica e tres sas Comunas e Regiones. Si podent nominare magistrados e avocados cun prus de bíndhighi annos de servítziu.

Sa Corte Suprema dichiarat sa legitimidade de sas lezes e detzidit de sas diferéntzias tra sos poderes de s’Istadu e tra s’Istadu e sos àteros Entes.

Sa Corte Suprema est s’autoridade giuditziària suprema de sa Repúbblica de Sardigna.

Sa leze istabbilit s’organizatzione sua e sa procedura.

Sa Corte Suprema tenet autonomia amministrativa.

 

Artículu 55

Sa Costitutzione si podet torrare a bídere e cuncordare.

Sa proposta de cambiamentu in parte o in totu de sa Costitutzione si depet presentare in forma de leze de cambiamentu costitutzionale e depet èssere innanti aprovada in Parlamentu cun magioràntzia de duos tresunos.

Sa proposta de cambiamentu in totu si depet pònnere a referendum populare, vàlidu si at votadu sa magioràntzia assoluta de sos eletores.